De glas-in-lood-ramen van de Goudse Sint Janskerk - Postzegelblog

De glas-in-lood-ramen van de Goudse Sint Janskerk

5

spiegel.jpg

Met de zwart-witafbeelding in de achteruitkijkspiegel van Mooi NL Gouda geven de ontwerpers ons zicht op de Sint Janskerk in het oude centrum van Gouda. Deze kerk bezit een schat aan16e eeuwse glas-in-lood ramen van ongekende klasse. Twee postzegelseries geven met vier zegels (nvph 238/39 en 1177/78) postaal aandacht aan deze ‘Goudse glazen’. Maximumkaarten tonen grotere en meer gedetailleerde beelden van deze ramen. De aanleiding van Mooi NL Gouda is van algemene aard: cultureel historische waarde.

De oorspronkelijk katholieke Sint Janskerk (een 123 meter lange kruisbasiliek) in Gouda werd in laat-gotische stijl herbouwd, nadat het gebouw in 1552 door brand werd verwoest.

afb-17-kerk-in-vogelvlucht-v2.jpg

afb-18-plattegrond-kerk-v2.jpg

Tussen 1555 en 1571 kreeg de kerk een aantal opmerkelijk grote gebrandschilderde ramen van rijke katholieke weldoeners als Filips II van Spanje (7e kerkraam) en Margaretha van Parma (23e kerkraam). Het zijn hoogtepunten uit de 16e eeuwse Europese van glazenierskunst. De nummering van de kerkramen van beide zijbeuken, dwarsschip en koor staan aan de binnenkant van de kerkrand van de kerkplattegrond genoteerd.

afb-2-transept-kerk-v2.jpg

• Na de Reformatie werd de kerk calvinistisch/gereformeerd/protestants. Fanatieke beeldenstormers (1666) die van de katholieke uiterlijke opsmuk van een kerk niets wilden weten, konden het niet in hun hart verkrijgen om deze ramen met z’n boeiende voorstellingen en sprankelende kleurenrijkdom te vernielen. Slopen van het interieur en kerkramen ging in tegenstelling tot alle andere plaatsen in ons land niet door. Vooraanstaande protestanten uit steden en gewesten bleven de kerk zelfs tot 1604 ramen schenken. Tussen zes vrije steden (waar de Spanjaarden geen baas waren) ontstond een ware prestigeslag: “Wie bezit het meest imposante raam?” Op bovenstaande maximumkaart staat het Koningsraam (23e kerkraam) van het dwarsschip.
• De ‘Goudse Glazen’ bezitten een rijke politieke symboliek. Bijbelse afbeeldingen verwijzen naar het conflict tussen katholieken en protestanten, dat tot de ‘80-Jarige Oorlog’ (1568 – 1648) heeft geleid tussen Spanje en Nederland. De zeventig ramen van de kerk beslaan in totaal een oppervlak van maar liefst 1755 vierkante meter.

afb-5-drukproef-v2.jpgHet Koningsraam, het 23e kerkraam nader bekeken
Het afgebeelde raam (schenkster Margaretha van Parma) bevindt zich aan het zuidelijke uiteinde van het dwarsschip van de kerk. Dit 23ste kerkraam (vervaardigd in 1652 door glasschilder Wouter Crabeth) toont:
[a] onder: de biddende schenkster Margaretha van Parma,
[b] midden: ‘De voetwassingvan Petrus’,
[c] boven: ‘De offerende van Elia’.
De opvallende plaats voor de twee grootste kerkramen van de kerk (“Koningsramen”) zijn gereserveerd voor de machtigste/ rijkste schenkers uit de toen nog katholieke Nederlanden:
[1] Margaretha van Parma (MvP), de landvoogdes van de Spaanse koning Filips II. Het 23e kerkraam hangt in het zuidelijke uiteinde van het dwarsschip.
[2] Het andere Koningsraam is door Filips II zelf aan de kerk geschonken. Het 7e kerkraam bevindt zich in het noordelijke uiteinde van het dwarsschip.

afb-26-de-voetwassing-v2.JPG

Op bijgaande maximumkaart van het 23e kerkraam zijn twee van de drie afbeeldingen gereproduceerd: [a] het onderste en [b] het middelste. Van [c] het bovenste gedeelte zijn destijds geen prentbriefkaartafbeeldingen vervaardigd.

[a] Het onderste gedeelte: het schenkersraam
Achter de geknielde MvP staat haar beschermheilige Margaretha van Antiochië (MvA), een christelijke heldin uit de 4e eeuw na Christus, die om het geloof in de gevangenis terecht is gekomen. Met succes bestrijdt zij daar de duivel (verplettering onder de voet van MvA), die in de gedaante van een angstaanjagende draak aan haar verschijnt. Tussen beide Margaretha’s bestaat een treffende overeenkomst: beiden bestrijden een draak, namelijk de draak van de duivel (MvA) en de draak van ketterij (MvP). Links van de groep is een cartouche aangebracht, die de geschiedenis van beide personen beschrijft. De functie van dit raamgedeelte was het volk tonen hoe imponerend goed, machtig, rijk en vroom MvP was.

[b] Het middelste gedeelte: voetwassing
Tegen de gewoonte in (slaven vervulden deze taak meestal) waste Christus één voor één de voeten van zijn discipelen. Voor een bekken zit de knielende Christus temidden van zijn apostelen. Toen hij bij Simon Petrus kwam, protesteerde deze. Met ene hand houdt Christus de enkel van Petrus vast. Met de andere hand maakt hij de voet van Petrus droog. Petrus steekt verschrikt zijn handen in de lucht. Naast Christus staat een apostel met een waterkan en een doek. Met de voetwassing symboliseert Christus nederigheid en naastenliefde, dat door discipelen moet worden nagevolgd. Op de muur achter Christus met zijn discipelen en de tafel zijn zes scénes uit het verhaal van Mozes in marmeren reliëfs te zien.

[c] Het bovenste gedeelte: ketterijbestrijding
Profeet Elia zoekt door middel van een weddenschap de confrontatie met de bij het volk zeer populaire priesters van de afgod Baäl. Beide partijen richten daartoe een altaar op. Het offer dat het eerst brandt, is dat van de ware god. Ondanks gebeden, wilde dansen en zelfverwondingen van de Baälpriesters ontstaat er geen ontbranding. Bij Elia daarentegen, nadat hij Jahwe heeft aangeroepen, ontstaat onmiddellijk na een blikseminslag brand. Van boven in de wolken komen engelenscharen met bazuinen naar beneden, terwijl één van hen de duivel in de boeien slaat.

Zomerzegels 1979
Van de Zomerzegels 1979 geven twee postzegels naar aanleiding van de kerkrestauratie detailafbeeldingen van het 12e en 25e gebrandschilderde kerkraam.

afb-22-christus-geboorte.jpg

Het 12e kerkraam: ‘De geboorte van Christus’ met de centrale figuren Jozef en Maria. Glazenier is Wouter Crabeth (1564). De schenker is het kapittel van Oudmunster te Utrecht, dat in het onderste gedeelte van het gebrandschilderde raam met een sterk vergrote ‘leider’, wapenschilden en een cartouche is verbeeld. De aanbidding van het Christuskind door de herders met hun geschenken achter de gebogen Jozef (geheel links met vuurtest) en de knielende Maria vindt plaats vóór een imposant groot Romeins poortgebouw met pilaren daarboven zwevende engelen in de lucht.

afb-27-prins-willem-van-oranje-v2.jpg

Het 25ste kerkraam: ‘Het ontzet van Leiden’ met centrale figuur Willem van Oranje, die vanuit Leiden de oorlog tegen Spanje leidt. Glazenier is Dirk Jansz (1603). De schenker van dit raam is de stad Delft, die met haar schenking de centrale rol van de stad aan het begin van de 80-Jarige Oorlog wilde benadrukken. De oorlog is in een bijbelse beeldspraak verhuld. Tussen het ontzet van Leiden en het bijbelse Samaria (Syrië) bestaat een overeenkomst. Beide belegeringen bezitten een wonderbaarlijke overeenkomst door het plotselinge vertrek van de vijand. Het getuigde in de ogen van de Nederlandse protestanten van een goddelijke macht, ingrijpen en/of leiding. Het gebruik van een bijbelse beeldspraak om het eigen verleden uit te beelden, was in de 16e eeuw heel gebruikelijk. Prins Willem van Oranje, ten voeten uit op de voorgrond, staat te midden van soldaten voor de waterrijke omgeving van de stad Leiden. De stad ligt op horizonhoogte met daarboven een blauwe lucht met wolken.

Bronnen:
• Capitool reisgidsen ‘Nederland’
• Het geheim van Gouda, Z. van Ruyven-Zeman, X.. van Eck, en H. van Dolder-de Wit).

Gratis online postzegelcatalogus

Kijk in onze catalogus voor meer postzegels
Nederland



Nieuwsgierig naar de nieuwste postzegel- en postzegelproducten?

Kijk dan bij Collect Club.

Beoordeel met 1 sterBeoordeel met 2 sterrenBeoordeel met 3 sterrenBeoordeel met 4 sterrenBeoordeel met 5 sterren (Breng als eerste je stem uit.)
Loading...
PrintSchrijf een reactie

Bate Hylkema schrijft vanaf 1980 artikelen over filatelie en woont in het Friese Beetsterzwaag.

Tags bij dit artikel

    Reacties (5) Schrijf een reactie

    • toon op 18 februari 2007 om 13:41

      De ramen van de kerk werden voor het maken uitgetekend op ware grootte,de zogenaamde “cartons”, waarvan de meeste nog zijn bewaard gebleven,
      zie
      http://people.zeelandnet.nl/acoomens/goude.htm

    • toon op 18 februari 2007 om 13:42

      oeps,
      foutje in url, dus opnieuw:
      http://people.zeelandnet.nl/acoomens/gouda.htm

    • bate hylkema op 18 februari 2007 om 21:04

      Toon,
      ten zeerste bedankt met jouw aanvulling. De meerwaarde van mijn bijdrage wordt hiermme inhoudelijk vergroot. Wie volgt?

    • bate hylkema op 19 februari 2007 om 19:05

      In aansluiting op Toon’s werktekeningen of cartons van de Goudse glas-en-lood ramen, die met een klikbeweging eenvoudig te voorschijn zijn te halen, nog enige aanvullende informatie.

      De gebroeders/glazeniers Dirck en Wouter Crabeth voerden alle deelhandelingen voor het vervaardigen van een raam, in tegenstelling tot andere glazeniers, geheel zelf uit:[1] ze ontwierpen in klein formaat de gehele raamcompositie aan de hand van verschillende bestaande prenten, [2] ze tekenden de cartons naderhand op ware grootte van het kerkraam, [3] ze schilderden de details in lijn en kleur op de duizenden glasdelen, [4] loodstrips tussen de verschillende glasdelen werden passend aangebracht en [5] naderhand aaneen gesoldeerd.

      Het unieke van Gouda is dat de cartons én glazen er samen bewaard zijn gebleven. Artistieke vrijheid van de gebroeders Crabeth bij het vervaardigen van het Koningglas was er nauwelijks. De opdrachtgever, het Spaanse hof, had alles vastgelegd.

    • pjvanroon op 26 juni 2015 om 21:02

      L.S.,
      Vandaag in Gouda geweest. Het zou fijn zijn als de afbeelding van Elia op de Karmel(raam 23)ook in de digitale collectie op de site wordt meegenomen.
      Is er enige reden waarom dit (nog) niet is gebeurd?
      Ik zie graag uw reactie tegemoet, maar zie nog liever de prachtige afbeelingen verschijnen.
      Hartelijk dank,
      P.J. van Roon
      Maassluis

    Schrijf een reactie

    (registratie is niet nodig)